Turkiye'de her yil on binlerce is kazasi meydana gelmekte ve bu kazalar sonucunda isçiler hayatini kaybetmekte, kalici sakatliklar yasamakta veya gecici is goremezlik durumuyla karsilasabilmektedir. Sosyal Guvenlik Kurumu (SGK) verilerine gore Turkiye'de yillik ortalama 400.000'in uzerinde is kazasi meydana gelmekte olup, bu kazalarin onemli bir kismi olumle veya agir yaralanmayla sonuclanmaktadir. Is kazasi tazminati, is kazasina ugrayan isçinin veya vefati halinde yakinlarinin ugradigi zararlarin karsilanmasi amaciyla isverenden talep edilen bir tazminat turudur. Bu kapsamli rehberde, is kazasi tanimi, isverenin sorumlulugu, tazminat hesaplama yontemleri, dava sureci ve haklariniz hakkinda bilmeniz gereken her seyi detayli olarak ele alacagiz.
Is kazasi sonrasi tazminat hakkinizi kullanabilmeniz icin once is kazasinin hukuki tanimini, bildirim yukumluluklerini ve dava acma surelerini bilmeniz buyuk onem tasimaktadir. Yanlis veya eksik bilgi nedeniyle haklarini kaybeden pek cok isçi bulunmaktadir. Bu nedenle uzman bir is hukuku avukatindan destek almaniz, sureci dogru yonetmeniz acisindan kritik oneme sahiptir.
Is kazasi tazminati, isçinin uğradığı bedeni ve ruhsal zararlarin maddi ve manevi olarak karsilanmasini kapsar. Tazminat miktari, isçinin yasi, geliri, maluliyet orani, isverenin kusur orani ve diger pek çok degiskene bagli olarak belirlenir. Ozellikle insaat, maden, metal ve kimya sektorlerinde is kazasi riskleri daha yuksek olup, bu sektorlerdeki isçilerin haklarini bilmeleri buyuk onem tasimaktadir.
Is Kazasi Nedir? (5510 Sayili Kanun m.13)
Is kazasi, 5510 sayili Sosyal Sigortalar ve Genel Saglik Sigortasi Kanunu'nun 13. maddesinde tanimlanmistir. Bu tanimlamaya gore is kazasi, sigortali isçinin bedenen veya ruhen engelli hale gelmesine neden olan olayi ifade eder. Is kazasinin hukuki niteligi, tazminat haklarinin belirlenmesinde temel belirleyici unsurdur.
Yargitay içtihatlarina gore is kazasinin varligi icin isçinin kazayla sonuclanan olay sirasinda mutlaka fiilen çalisma halinde olmasi gerekmez. Onemli olan, kaza ile is arasinda uygun illiyet baginin kurulabilmesidir. Bu nedenle kanun koyucu, is kazasi sayilan halleri genis bir cercevede duzenlenmistir.
Onemli: Is kazasi, yalnizca is yerinde meydana gelen kazalarla sinirli degildir. Kanun, is kazasini genis bir cercevede tanimlamis ve farkli durumlari da is kazasi kapsamina almistir. Asagida bu halleri detayli olarak inceleyecegiz.
Is Kazasi Sayilan Haller
5510 sayili Kanun'un 13. maddesine gore asagidaki hallerde meydana gelen kazalar is kazasi olarak kabul edilir:
1. Is Yerinde Meydana Gelen Kazalar
Sigortali isçinin is yerinde bulundugu sirada meydana gelen her turlu kaza is kazasi sayilir. Burada onemli olan, kazanin is yerinde gerceklesmesidir. Isçinin o anda fiilen çalisip çalismadigi onemli degildir. Ornegin, isçinin is yerinde yemek molasinda, dinlenme odasinda veya tuvalete giderken gecirdigi kaza da is kazasi kapsamindadir.
2. Isverenin Yuruttugu Is Nedeniyle Meydana Gelen Kazalar
Sigortali isçinin, isverenin yuruttugu is nedeniyle is yeri disinda meydana gelen kazalar da is kazasi sayilir. Ornegin, bir insaat isçisinin is malzemesi almak icin gidigi magazada gecirdigi kaza bu kapsamdadir. Burada belirleyici unsur, yapilan isin isverenin isi ile dogrudan baglantili olmasidir.
3. Gorevli Olarak Baska Yere Gonderilmesi Halinde Yolda Gecen Surede Meydana Gelen Kazalar
Isverenin talimadiyla baska bir yere gorevli olarak gonderilen isçinin, gorev yerine gidiş ve donuş sirasinda yolda gecirdigi kazalar is kazasidir. Sehirlerarasi gorev yolculuklari, musteri ziyaretleri veya egitim programlarina katilim icin yapilan yolculuklar bu kapsamda degerlendirilir.
4. Emziren Kadin Sigortanin Sut Izni Sirasinda Meydana Gelen Kazalar
Emziren kadin sigortanin, is mevzuati geregince çocuguna sut vermek icin ayrillan surelerde meydana gelen kazalar da is kazasi kabul edilir. Bu duzenleme, çalisan annelerin korumasi acisindan buyuk onem tasimaktadir.
5. Servis Aracinda Meydana Gelen Kazalar
Sigortali isçinin, isverence saglanan bir tasitla ise gidiş-gelis sirasinda meydana gelen kazalar is kazasi sayilmaktadir. Bu durum, isverenin sagladigi servis araciyla sinirlidir. Isçinin kendi araciyla veya toplu tasima ile giderken gecirdigi kazalar kural olarak is kazasi sayilmaz; ancak istisnai durumlar Yargitay kararlariyla belirlenmistir.
Bilgi: Yargitay, is kazasi kavramini genis yorumlamaktadir. Isçinin is ile ilgili herhangi bir faaliyeti sirasinda meydana gelen kazalar, somut olayın koşullarına gore is kazasi olarak nitelendirilebilir. Bu nedenle her olayın ayri ayri degerlendirilmesi gerekmektedir.
Is Kazasi Bildirim Yukumlulugu
Is kazasi meydana geldikten sonra belirli surelerde Sosyal Guvenlik Kurumu'na (SGK) bildirim yapilmasi zorunludur. Bildirim yukumlulugu farkli kisi ve kurumlara farkli surelerle yukletilmistir:
| Bildirim Yukumlusu | Bildirim Suresi | Bildirilecek Kurum |
|---|---|---|
| Isveren | Kazadan sonraki 3 is gunu icinde | SGK ve kollik kuvvetleri |
| Sigortali (isçi) | Kazadan sonraki 1 yil icinde | SGK |
| Saglik Kurulusu | Kazayi ogrendigi tarihten itibaren 10 gun icinde | SGK |
Dikkat: Isverenin is kazasini SGK'ya suresi icinde bildirmemesi halinde, bildirim tarihine kadar gecen sure icin SGK tarafindan yapilan saglik hizmeti giderleri isverenden tahsil edilir. Ayrica isverene idari para cezasi uygulanir. Bildirim yukumlulugunu yerine getirmeyen isverene 2026 yilinda yaklasik 15.000 TL ile 30.000 TL arasinda idari para cezasi kesilebilmektedir.
Isverenin bildirim yapmamasi veya geciktirmesi halinde, isçinin kendisi de SGK'ya basvurarak kazayi bildirebilir. Isçinin bildirim suresi 1 yildir ve bu sure oldukca genis tutulmustur. Ancak hakkinizin korunmasi icin kazayi mumkun olan en kisa surede bildirmeniz onemlidir.
Bildirim Nasil Yapilir?
Is kazasi bildirimi SGK'ya elektronik ortamda (e-Bildirge sistemi uzerinden) veya dogrudan SGK il/ilçe mudurluklerine yazili olarak yapilabilir. Bildirimde asagidaki bilgilerin yer almasi gerekmektedir:
- Kazanin meydana geldigi tarih, saat ve yer
- Kazanin olusma sekli ve nedeni
- Kazada yaralanan isçinin kimligi ve SGK numarasi
- Kazaya taniklk eden kisilerin bilgileri
- Isçinin yaralanma durumu ve alinan ilk yardim tedbirleri
- Is yerinin unvani, adresi ve SGK is yeri sicil numarasi
Isveren Sorumlulugu
Is kazasi nedeniyle isverenin tazminat sorumlulugu, Turk hukukunda kusur sorumlulugu esasina dayanmaktadir. 6331 sayili Is Sagligi ve Guvenligi Kanunu, isverene kapsamli yukumlulukler yuklemistir. Isverenin bu yukumluluklerini yerine getirmemesi, kusur oraninin belirlenmesinde dogrudan etkili olur.
Isverenin Is Sagligi ve Guvenligi Yukumlulukleri
6331 sayili Kanun uyarinca isveren asagidaki yukumlulukleri yerine getirmek zorundadir:
- Risk degerlendirmesi: Is yerindeki tehlikeleri belirlemek ve risk degerlendirmesi yaptirmak
- Koruyucu ekipman saglamak: Isçilere kisisel koruyucu donanimlar (baret, gozluk, eldiven, emniyet kemeri vb.) saglamak
- Egitim vermek: Isçilere is sagligi ve guvenligi egitimi vermek (ise girise, is degisikliginde ve periyodik olarak)
- Saglik gozetimi: Isçilerin ise giris ve periyodik saglik muayenelerini yaptirmak
- Acil durum plani: Yangin, deprem, patlama gibi acil durumlara karsi eylem planlari hazirlamak
- Is kazasi kayitlari: Is kazalarini kayit altina almak ve istatistikleri tutmak
- Uyari ve isaret levhalari: Is yerinde tehlikeli bolgelere uygun isaret ve uyari levhalari yerlestirmek
Kusur Orani ve Tazminat Iliskisi
Is kazasi tazminat davalarinda kusur orani, bilirkisi raporu ile belirlenir. Bilirkisi heyeti genellikle is guvenligi uzmani, isçi sagligi uzmani ve hukukçudan olusur. Kusur oranlari asagidaki sekilde dagitilabilir:
| Kusurlu Taraf | Kusur Orani Araligi | Aciklama |
|---|---|---|
| Isveren kusuru | %0 - %100 | ISG onlemlerini almama, egitim vermeme, denetim yapmama |
| Isçi kusuru (muterafik kusur) | %0 - %100 | Koruyucu ekipman kullanmama, talimatlara uymama |
| Ucuncu kisi kusuru | %0 - %100 | Taseron firma, alt isveren, dis etken |
| Kaçinilmazlik | %0 - %100 | Onlenemez, ongorelemez dissal etkenler |
Yargitay Içtihadi: Yargitay, isverenin "gerekli tum onlemleri aldim" savunmasini dar yorumlamaktadir. Isveren, sadece mevzuatta belirtilen asgari onlemleri degil, bilimin ve teknolojinin gerektirdigi tum tedbirleri almakla yukumludur. Bu ilke, isverenin sorumlulugunu artiran onemli bir hukuki prensiptir.
Is Guvenligi Uzmani ve Is Yeri Hekimi Zorunlulugu
6331 sayili Kanun uyarinca is yerleri, tehlike sinifina ve çalisan sayisina gore is guvenligi uzmani ve is yeri hekimi calistirmak veya ortak saglik ve guvenlik birimlerinden (OSGB) hizmet almak zorundadir.
| Tehlike Sinifi | Is Guvenligi Uzmani | Is Yeri Hekimi |
|---|---|---|
| Az Tehlikeli | (C) sinifi uzman, ayda en az 10 dk/isçi | Ayda en az 5 dk/isçi |
| Tehlikeli | (B) sinifi uzman, ayda en az 20 dk/isçi | Ayda en az 10 dk/isçi |
| Cok Tehlikeli | (A) sinifi uzman, ayda en az 40 dk/isçi | Ayda en az 15 dk/isçi |
Is guvenligi uzmani ve is yeri hekimi bulundurmayan is yerlerinde meydana gelen is kazalarinda, isverenin kusur orani onemli olcude artmaktadir. Ayrica bu zorunlulugu yerine getirmeyen isverenlere idari para cezasi uygulanmaktadir. Tehlikeli ve cok tehlikeli sinifta yer alan is yerlerinde, is guvenligi uzmaninin suresiz olarak tam zamanli gorev yapmasi gerekebilmektedir. Isverenin bu profesyonelleri istihdam etmemesi veya OSGB'den hizmet almamasi, is kazasi davasinda agirlatici bir neden olarak degerlendilir ve tazminat miktarinin artmasina yol açar.
Maddi Tazminat Davasi
Is kazasi sonucu isçinin ugradigi maddi zararlarin tazmini icin acilan davadır. Maddi tazminat, isçinin kazadan onceki ekonomik durumuna kavusmasini amaçlar. Maddi tazminat kapsaminda talep edilebilecek kalemler sunlardir:
1. Is Goremezlik Tazminati
Is kazasi sonucu isçinin çalisma gucunun tamamen veya kısmen kaybetmesi durumunda hesaplanan tazminattir. Is goremezlik iki turludur:
- Gecici is goremezlik: Isçinin iyilestigi surede çalismadigi donem icin gelir kaybi. SGK tarafindan gecici is goremezlik odenegi karsilanir, ancak yeterli olmayan kisim isverenden talep edilebilir.
- Surekli is goremezlik: Isçinin kalici olarak çalisma gucunu kaybetmesi. Maluliyet orani SGK saglik kurulu tarafindan belirlenir. %10 ve uzeri surekli is goremezlik orani icin SGK surekli is goremezlik geliri baglar.
2. Tedavi Giderleri
Is kazasi sonucu yapilan tum saglik harcamalari tazminat kapsamindadir. Bu kalemler sunlari icerir:
- Hastane ve ameliyat masraflari
- Ilac ve tibbi malzeme giderleri
- Fizik tedavi ve rehabilitasyon masraflari
- Protez ve ortopedik arac giderleri
- Bakim ve refakatçi giderleri
- Ulasim masraflari (hastaneye gidis-gelis)
3. Destekten Yoksun Kalma Tazminati
Is kazasi sonucu isçinin vefat etmesi halinde, isçinin yakinlari (es, çocuklar, anne-baba gibi bakmakla yukumlu oldugu kisiler) destekten yoksun kalma tazminati talep edebilir. Bu tazminat, vefat eden isçinin hayatta kalsaydi yakinlarina saglayacagi maddi destegi karsilama amaci tasir.
Destekten yoksun kalma tazminatinin hesaplanmasinda dikkate alinan unsurlar:
- Vefat edenin geliri ve gelir artis orani
- Destek gorenlerin yasi, sayisi ve destek suresi
- Evlilik sansi (es icin yeniden evlenme olasiligi)
- Çocuklarin destekten yararlanma suresi (kiz çocuklari 22, erkek çocuklari 18 yas veya egitim durumuna gore)
- Kusur orani
Onemli Uyari: Destekten yoksun kalma tazminati hesaplanirken SGK tarafindan baglanan olum geliri (dul ve yetim ayliga) mahsup edilir. Bu nedenle SGK'dan alinan miktarlarin tazminattan dusulmesi gerekmektedir. Ancak mahsup islemi icin SGK gelirlerinin pesin deger hesabinin yapilmasi gerekir.
Manevi Tazminat Davasi
Is kazasi sonucu isçinin veya yakinlarinin ugradigi manevi zararlarin tazmini icin acilan davadır. Turk Borclar Kanunu'nun 56. maddesi uyarinca, bedensel butunlugu zarara ugrayan kisiye ve agir bedensel zarar veya olum halinde yakinlarina manevi tazminat odenebilir.
Manevi tazminat miktarinin belirlenmesinde hakim asagidaki olcutleri dikkate alir:
- Olay tarihindeki kosullar: Kazanin agirlik derecesi, meydana gelis sekli
- Taraflarin ekonomik ve sosyal durumu: Isverenin mali gucu, isçinin yasam standardi
- Kusur orani: Isverenin kusur oraninin yuksekligi manevi tazminati arttirir
- Zarar goerenin yaralanma derecesi: Maluliyet orani, kalici hasar
- Zarar gorenin yasi: Genc isçiler icin daha yuksek manevi tazminat belirlenebilir
- Hakkaniyete uygunluk: Tazminat zenginlesme araci olmamali, ancak caydirici nitelikte olmalidir
Bilgi: Manevi tazminat davasi, maddi tazminat davasiyla birlikte açilabilecegi gibi ayri bir dava olarak da açilabilir. Ancak yargilama giderlerinden tasarruf saglamak icin genellikle her iki talebin ayni davada ileri surulmesi tercih edilir.
Tazminat Hesaplama Yontemleri
Is kazasi tazminati hesaplanmasinda mahkemeler tarafindan bilirkisi gorevlendirilir. Bilirkisi, aktuerya hesabi kullanarak tazminat miktarini belirler. Hesaplamada kullanilan temel yontemler ve parametreler sunlardir:
Aktuerya Hesabi
Aktuerya hesabi, matematiksel ve istatistiksel yontemler kullanilarak gelecekte elde edilecek gelirin bugunku degerinin hesaplanmasidir. Bu hesapta asagidaki parametreler kullanilir:
- Isçinin yasi: Olay tarihindeki yas, emeklilik yasina kadar çalisma suresi
- Isçinin geliri: Net aylik ucret, ek odemeler, primler dahil toplam gelir
- Maluliyet orani: SGK saglik kurulunca belirlenen is goremezlik yüzdesi
- Kusur orani: Bilirkisi tarafindan belirlenen isverenin kusur orani
- Iskonto orani: Gelecekteki gelirlerin bugunkü degere indirgenmesinde kullanilan oran
- Artis orani: Ucretlerde beklenen artis orani
TRH2010 Yasam Tablosu
Yargitay, tazminat hesaplamalarinda TRH2010 (Turkiye Hayat Tablosu 2010) yasam tablosunun kullanilmasini benimsemistir. Bu tablo, Turkiye'ye ozgu olum oranlari ve yasam beklentisi verilerini icerir. Daha once kullanilan PMF (Progressive Mortality Factor) tablolari yerine TRH2010 tablosu kullanilmasi, tazminat miktarlarinda degisikliklere yol açmistir.
TRH2010 tablosuna gore ortalama yasam suresi erkekler icin 72,3 yil, kadinlar icin 77,2 yildir. Bu veriler, ozellikle surekli is goremezlik tazminati ve destekten yoksun kalma tazminati hesaplamalarinda hayati onem tasir.
Tazminat Hesaplamasina Ornek
30 yasindaki bir isçinin is kazasi sonucu %40 surekli is goremezlik orani ile malul kalmasi ve isverenin %80 kusurlu bulunmasi halinde tazminat hesaplamasi su sekilde yapilir:
| Parametre | Deger |
|---|---|
| Isçinin aylık net geliri | 25.000 TL |
| Yillik gelir | 300.000 TL |
| Maluliyet orani | %40 |
| Isveren kusur orani | %80 |
| Aktif çalisma suresi (emekliliğe kalan) | 30 yil |
| Pasif donem (emeklilik sonrasi) | 12,3 yil (TRH2010'a gore) |
| SGK geliri mahsup | Pesin deger hesabiyla dusulur |
Yukaridaki parametreler uzerinden bilirkisi, aktif ve pasif donem gelir kayiplarini hesaplayarak toplam maddi tazminat miktarini belirler. SGK tarafindan baglanan surekli is goremezlik gelirinin pesin sermaye degeri tazminattan mahsup edilir.
Aktif ve Pasif Donem Ayrimi
Tazminat hesaplamasinda isçinin çalisma hayati iki doneme ayrilir. Aktif donem, isçinin emeklilik yasina kadar fiilen çalisacagi suredir ve bu donemde tam gelir kaybi hesaplanir. Pasif donem ise emeklilik sonrasi yasam suresidir ve bu donemde asgari ucret uzerinden gelir kaybi hesaplanir. Yargitay içtihatlarına gore pasif donemde de tazminat hesaplamasi yapilmasi gerekmektedir, çunku isçi emekli olduktan sonra da yasam giderlerini karsilamak zorundadir. TRH2010 yasam tablosuna gore belirlenen muhtemel yasam suresi, pasif donemin hesaplanmasinda esas alinir.
SGK Rucu Davasi
SGK, is kazasi sonucu sigortali isçiye yapilan odemeler icin kusurlu olan isverene rucu davasi açar. 5510 sayili Kanun'un 21. maddesi uyarinca, is kazasi isverenin kastindan veya is sagligi ve guvenligi mevzuatina aykiri davranislarindan kaynalanmissa, SGK tarafindan yapilan tum odemeler isverenden tahsil edilir.
SGK rucu davasinda isverenden talep edilen kalemler:
- Gecici is goremezlik odenegi
- Surekli is goremezlik geliri (pesin sermaye degeri)
- Olum halinde hak sahiplerine baglanan gelirler (pesin sermaye degeri)
- Cenaze ve evlenme odenekleri
- Tedavi giderleri
Pratik Bilgi: SGK rucu davasi, isçinin acangi tazminat davasindan bagimsiz bir davadir. Isveren hem isçiye (veya yakinlarina) tazminat odemek hem de SGK'nin rucu alacagini karsilamak durumunda kalabilir. Bu nedenle is guvenligi tedbirlerine yatirim yapmak, isverenler icin hem hukuki hem mali acisindan buyuk onem tasimaktadir.
Meslek Hastaligi Nedir ve Haklari
Meslek hastaligi, 5510 sayili Kanun'un 14. maddesinde "sigortanin çalistigi veya yaptigi isten oturu tekrarlanan bir sebeple veya isin yürütüm sartlari yuzunden uğradığı gecici veya süreki hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleri" olarak tanimlanmistir.
Meslek hastaligi ile is kazasi arasindaki temel fark, meslek hastaliginin ani bir olay sonucu degil, uzun sureli maruziyet sonucu ortaya cikmasidir. Ornegin:
- Asbestoz: Asbest liflerine uzun sureli maruziyetten kaynaklanan akciğer hastaligi
- Silikoz: Silika tozuna maruziyetten kaynaklanan akciğer hastaligi
- Kurşun zehirlenmesi: Kursun iceren ortamlarda uzun sure çalismaktan kaynaklanan zehirlenme
- Isitme kaybi: Yuksek gurultu duzeyine uzun sureli maruziyetten kaynaklanan isitme problemi
- Karpal tunel sendromu: Tekrarlayan el hareketleri sonucu olusan sinir sikismasi
- Deri hastaliklari: Kimyasal maddelere maruziyet sonucu olusan mesleki dermatoz
Meslek hastaligi, SGK Saglik Kurulunca karara baglanir. Meslek hastaligi tespit edilen sigortali, is kazasindaki haklarin aynisina sahiptir: gecici is goremezlik odenegi, surekli is goremezlik geliri, maddi ve manevi tazminat davasi acma hakki bulunmaktadir.
Onemli: Meslek hastaliginda zamanaşimi suresi, hastaligin ortaya çiktiğinın oğrenildiği tarihten itibaren baslar. Bazi meslek hastaliklari yillar sonra ortaya çikabildiğinden, zamanaşimi baslangic tarihinin doğru tespiti büyük onem taşır.
Is Kazasi Zamanasimi Sureleri
Is kazasi tazminat davalarinda zamanasimi suresi, tazminatin turune gore degisiklik gostermektedir:
| Tazminat Turu | Zamanasimi Suresi | Baslangic Tarihi |
|---|---|---|
| Maddi tazminat | 10 yil (TBK m.146) | Is kazasinin meydana geldigi tarih |
| Manevi tazminat | 10 yil (TBK m.146) | Is kazasinin meydana geldigi tarih |
| Destekten yoksun kalma | 10 yil (TBK m.146) | Olum tarihinden itibaren |
| Cezayi gerektiren eylem (uzamis zamanasimi) | Ceza zamanaşımı suresi (15-20 yil) | Suç tarihinden itibaren |
Kritik Uyari: Is kazasi ayni zamanda bir suç teskil ediyorsa (taksirle yaralama veya olume neden olma), ceza zamanasimi suresi uygulanir. Bu durumda zamanasimi 15 ila 20 yila kadar uzayabilir (TBK m.72). Ceza davasindaki beraat karari, hukuk davasini dogrudan baglamaz.
Is Kazasi Davasi Sureci: Adim Adim
Is kazasi tazminat davasininin basindan sonuna kadarki sureci asagida adim adim aciklamaktayiz:
Adim 1: Kazanin Belgelenmesi
Is kazasi meydana geldikten hemen sonra yapilmasi gerekenler:
- Olay yeri fotograflari ve video kayitlari alinmasi
- Tanik ifadelerinin yazili olarak alinmasi
- Tibbi raporlarin ve tedavi belgelerinin saklanmasi
- Is kazasi tespit tutanaginin duzenlenmesi
Adim 2: SGK'ya Bildirim
Is kazasi, isverenin 3 is gunu icinde SGK'ya bildirmesi gerekmektedir. Isveren bildirim yapmazsa isçi veya yakınları 1 yil icinde kendileri bildirim yapabilir.
Adim 3: SGK Sorusturmasi
SGK, is kazasini arastirmak uzere muettis gorevlendirir. SGK mufettisi is yerini ziyaret eder, taniklarin ifadelerini alir ve is kazasi inceleme raporu hazirlar. Bu rapor, kusur oranlarinin belirlenmesinde onemli bir delildir.
Adim 4: Maluliyet Oraninin Belirlenmesi
Tedavi süreci tamamlandiktan sonra, isçinin surekli is goremezlik (maluliyet) orani SGK Saglik Kurulu tarafindan belirlenir. Maluliyet oranina itiraz halinde Sosyal Guvenlik Kurumu Yüksek Saglik Kuruluna basvuru yapilabilir.
Adim 5: Zorunlu Arabuluculuk
7036 sayili Is Mahkemeleri Kanunu uyarinca, is kazasi tazminat davasi açmadan once zorunlu arabuluculuk basvurusu yapilmalidir. Arabuluculuk sureci en fazla 4 hafta surer ve taraflarin anlasmasi halinde yargisal surecin onune gecilir. Anlasilamamasi halinde son tutanak ile dava açilabilir.
Adim 6: Dava Açilmasi
Arabuluculukta anlasilamamasi halinde is mahkemesine dava açilir. Davada asagidaki talepler ileri surulur:
- Gecici is goremezlik tazminati
- Surekli is goremezlik tazminati
- Tedavi giderleri
- Manevi tazminat
- Destekten yoksun kalma tazminati (olum halinde)
Adim 7: Bilirkisi Incelemesi
Mahkeme, kusur oranini ve tazminat miktarini belirlemek icin bilirkisi heyeti gorevlendirir. Bilirkisi raporu, mahkemenin kararini dogrudan etkiler. Taraflar bilirkisi raporuna 2 hafta icinde itiraz edebilir.
Adim 8: Karar ve Kanun Yollari
Mahkeme karari sonrasinda taraflar, karara karsi istinaf yoluna (Bolge Adliye Mahkemesi) ve ardından temyiz yoluna (Yargitay) basvurabilir. Is kazasi davalari ortalama 1-3 yil surer, istinaf ve temyiz asamalariyla bu sure 4-5 yila uzayabilir.
Tavsiye: Is kazasi davasinin hizli ve basarili bir sekilde sonuclanmasi icin kazanin hemen ardindan delillerin toplanmasi, tanik bilgilerinin guvence altina alinmasi ve deneyimli bir iş hukuku avukatindan hukuki yardim alinmasi büyük onem tasimaktadir.
Sik Sorulan Sorular (SSS)
1. Is kazasi gecirdim ama isverenim SGK'ya bildirmedi. Ne yapmaliyim?
Isverenin bildirim yapmamasi, sizin hakkinizi ortadan kaldirmaz. Is kazasini kendiniz SGK'ya bildirebilirsiniz. Bildirm icin 1 yillik sureniz vardir. SGK'ya dogrudan yazili basvuruda bulunabilir veya alo 170 hattini arayarak bildirimde bulunabilirsiniz. Ayrica bildirim yapmayan isverene idari para cezasi uygulanir.
2. Sigortasiz çalişirken is kazasi gecirdim. Tazminat alabilir miyim?
Evet, sigortasiz çalisiyor olmaniz tazminat hakkinizi ortadan kaldirmaz. Sigortasiz çalistirma isverenin ayrı bir hukuka aykiri davranisidir. Is kazasi tazminat davasinin yanı sira, isverenin sigortasiz çalistirdigi icin SGK'ya da bildirimde bulunabilirsiniz. SGK, geriye donuk sigortaliligi tescil eder ve is kazasi kapsamindaki haklarinizi kullanmanizi saglar.
3. Is kazasi tazminatinda faiz nasil isler?
Maddi tazminatta olay tarihinden itibaren yasal faiz (%9 oraninda) islenir. Manevi tazminatta ise faiz, karar tarihinden veya davanin açildığı tarihten itibaren isler. Ancak manevi tazminat icin olay tarihinden faiz talep edilmesi halinde mahkeme bu talebi degerlendirir. Fazlaya iliskin haklar sakli tutularak kismi dava acilmasi halinde, islemeyen kisim icin ek dava acilarak faiz talep edilebilir.
4. Is kazasi nedeniyle isverenime karsi ceza davasi açilabilir mi?
Evet, is kazasi sonucu yaralanma veya olum meydana gelmisse, isveren veya is guvenligi sorumlusu hakkinda taksirle yaralama (TCK m.89) veya taksirle olume neden olma (TCK m.85) suçlarindan ceza davasi açilabilir. Ceza davasindaki sonuç, hukuk davasini dogrudan baglamaz, ancak delil niteliginde degerlendirilir.
5. Is kazasi tazminat davasi ne kadar surer?
Is kazasi tazminat davasi genellikle ilk derece mahkemesinde 1 ila 2 yil arasinda sonuclanir. Ancak bilirkisi raporlarina itirazlar, tanik dinleme islemleri ve diger usul islemleri sureci uzatabilir. Istinaf ve temyiz asamalari dahil edildiginde toplam süre 3 ila 5 yil arasinda degisebilir. Zorunlu arabuluculuk asamasi ise en fazla 4 hafta surer.
6. Isverenin kusuru yoksa tazminat alinabilir mi?
Isverenin hiç kusuru bulunmamasi durumunda tazminat talep edilemez, çunku is kazasi tazminati kusur sorumluluguna dayanir. Ancak uygulamada isverenin hiç kusursuz bulunmasi oldukça nadirdir. Isverenin is guvenligi onlemlerini eksiksiz almasi ve bunlari denetlemesi beklenir. Kacinilmazlik orani taninan durumlarda bile isverenin bir miktar kusuru genellikle tespit edilmektedir.
7. Taseron isçisi olarak is kazasi gecirdim. Davayi kime açmaliyim?
Taseron (alt isveren) isçisi olarak is kazasi gecirmeniz halinde, hem alt isverene (taseron firmaya) hem de asil isverene dava açabilirsiniz. 4857 sayili Is Kanunu'nun 2. maddesi uyarinca asil isveren, alt isverenin isçilerine karsi bu kanundan, is sozlesmesinden veya alt isverenin taraf oldugu toplu is sozlesmesinden dogan yukumluluklerden alt isverenle birlikte sorumludur. Dolayisiyla her iki isverene birlikte dava açmaniz haklarinizin korunmasi açisindan onemlidir.
8. Is kazasi sonrasi isten çikarilabilir miyim?
Is kazasi nedeniyle saglik raporu alan isçinin is sozlesmesi, raporlu oldugu surede feshedilemez. 4857 sayili Is Kanunu'nun 25/I-b maddesi uyarinca, isverenin bekleme suresi ihbar suresini 6 hafta asan bir sure olarak belirlenmistir. Bu sureyi asan saglik raporlari halinde isveren is sozlesmesini feshedebilir, ancak kidem tazminati odemek zorundadir. Ayrica is kazasi nedeniyle isten çikarmak, isverenin kotu niyetli olduguna dair karine olusturabilir.
9. Is kazasi tazminati vergiye tabi midir?
Hayir, is kazasi nedeniyle alinan maddi ve manevi tazminatlar gelir vergisinden muaftir. 193 sayili Gelir Vergisi Kanunu'nun 25/1. maddesi uyarinca, olum, engellilik ve hastalik sebebiyle verilen tazminatlar gelir vergisinden istisna tutulmustur. Dolayisiyla is kazasi tazminatindan herhangi bir vergi kesintisi yapilmaz.
10. Is kazasinda muterafik (ortak) kusur ne anlama gelir?
Muterafik kusur, is kazasinda isçinin de kusurlu oldugu durumu ifade eder. Ornegin, isverenin sagladigi kisisel koruyucu donanimi kullanmayan, guvenlik talimatliarina uymayan veya alkollü sekilde çalisan isçi muterafik kusurlu kabul edilir. Bu durumda tazminat miktari, isçinin kusur orani oraninda indirilir. Isçinin %30 kusurlu, isverenin %70 kusurlu bulunmasi halinde, tazminat miktari %70 oraninda hesaplanir.
Sonuç
Is kazasi tazminati, Turk is hukukunun en onemli ve en karmasik konularindan biridir. Is kazasina ugrayan isçinin ya da vefati halinde yakinlarinin ugradigi zararlarin eksiksiz tazmini, hukuk devleti ilkesinin temel bir gerekligidir. Is kazasi sonrasi haklarinizi tam olarak kullanabilmeniz icin kazanin derhal belgelenmesi, SGK'ya suresi icinde bildirilmesi ve uzman bir avukat esliginde hukuki surecin baslatilmasi buyuk onem tasimaktadir. Unutulmamalidir ki is kazasi davaları teknik bilgi gerektiren, bilirkisi raporlari ve aktuerya hesaplamalariyla sekillenen ozellikli davadir.
Isverenin is sagligi ve guvenligi yükümlülüklerini yerine getirmemesi, is kazalarinda yuksek kusur oranina ve dolayisiyla yuksek tazminat miktarlarina yol acmaktadir. Maddi tazminat (is goremezlik, tedavi giderleri, destekten yoksun kalma) ve manevi tazminat talepleri, kusur oranina ve zararin boyutuna gore hesaplanir. Tazminat hesaplamasinda TRH2010 yasam tablosu ve aktüerya yontemleri kullanilmaktadir.
Isverenin is sagligi ve guvenligi onlemlerini almamasi, isçilere yeterli egitim vermemesi, koruyucu ekipman saglamamasi veya risk degerlendirmesi yaptirmamasi gibi eksiklikler, is kazalarinda yüksek kusur oranlarinin belirlenmesine yol açmaktadir. Is guvenligi uzmani ve is yeri hekimi calistirilmayan is yerlerinde is kazasi yasanmasi halinde, isverenin sorumlulugunu hafifletecek bir savunma ileri surmesi hemen hemen mumkun degildir.
Is kazasi zamanaşımı surelerinin sinirli oldugunu ve ceza davasi soz konusu degilse 10 yillik genel zamanaşımı suresinin uygulandigini unutmayiniz. Haklarinizi zamaninda kullanmak ve en yuksek tazminat miktarini elde edebilmek icin deneyimli bir is hukuku avukatindan profesyonel destek almanizi siddetle tavsiye ederiz. Ozellikle delillerin kaybolmasi, taniklarin ulasilamazlik hale gelmesi ve belgelerin yok olmasi gibi riskler nedeniyle, is kazasi sonrasi mumkun olan en kisa surede hukuki danismanlik almaniz buyuk onem tasimaktadir.
Susal Hukuk Burosu olarak is kazasi tazminat davalarinida uzman avukat kadromuzla müvekkillerimize hukuki danismanlik ve dava takibi hizmeti sunmaktayız. Is kazasi gecirdiniz veya yakinlariniz is kazasi sonucu hayatini kaybettiyse, haklarinizi ogrenmek ve hukuki surecin baslatilmasi icin bizimle iletisime gecebilirsiniz.